آخرین اخبار
خطبه 28 موضوع بندی شده / نهج البلاغه امام علی- ع -
خلاصه خبر
در این نوشتار ؛ خطبه 28 امام علی (ع) بصورت موضوعی با یک روش ابداعی جهت تدبر بهتر و سهل تر در فهم مطالب روح بخش و عرفانی و پند آموز آن تدوین و ارایه شده است .
*
دکتر سید جواد هاشمی فشارکی
خطبه 28 يكى از مهم ترین و معروفترين خطبه هاى تكان دهنده امير مؤمنان على (ع) است ، در هشدار به مرگی که بسوی انسان می اید و آخرتی که انسان را در بر میگیرد . امام انسان ها را به سوى زهد در دنيا
و بى اعتنائى به زرق و برق و توجه به امر آخرت، معطوف وی دارد . بگونه ای که انسان اندیشمند را از خواب غفلت بيدار مى كند .
متن عربی خطبه 28 از نهج البلاغه و ترجمه آن از استاد انصاریان در پایگاه اطلاع رسانی عرفان بدون تغییر استخراج و مورد استفاده قرار گرفته شده است .
پس از حمد حق، امّا بعْدُ فاِنّ
دنیا و آخرت
دنیا پشت کرده خبر به وداع می‌دهد، الدُّنْيا قَدْ اَدْبَرَتْ وَ آذَنَتْ بِوَداع
و آخرت روی نموده و سر برآورده است، وَ اِنَّ الاْخِرَةَ قَدْ اَقْبَلَتْ وَ اَشْرَفَتْ بِاطِّلاع
آگاه باشید که الا و اِنّ
امروز روز تمرین، الْيوْم الْمِضْمارُ،
و فردا زمان مسابقه است، و غداً السِّباقُ
مزد دو گروه از مردم :
مزدِ برنده بهشت، والسّبْقةُ الْجنّةُ،
فرجام بازنده آتش است. و الْغايةُ النّارُ.
دو سوال مهم برای تدبر :
آیا کسی نیست که قبل از رسیدن مرگش توبه کند؟ افلا تائِبٌ مِنْ خطيئتِهِ قبْل منِيّتِهِ؟
آیا کسی نیست که پیش از رسیدن روز سختی‌اش چاره اندیشد؟ الا عامِلٌ لِنفْسِهِ قبْل يوْمِ بُؤْسِهِ؟
هشدارید که الا و
شما در روزگار آرزو هستید اِنّكُمْ فى ايّامِ امل
که بهدنبالش مرگ است. مِنْ ورائِهِ اجلٌ.
گروه اول مردم ( سود کنندگان )
کسی‌که در ایام آرزو قبل از آنکه مرگش فرا رسد عمل کند عملش سودمند است ، فمنْ عمِل فى ايّامِ املِهِ قبْل حُضُورِ اجلِهِ فقدْ نفعهُ عملُهُ،
و مرگش به او زیان نرساند، و لمْ يضْرُرْهُ اجلُهُ.
گروه دوم مردم ( خسارت دیدگان)
و آن که در روزگار آرزویش پیش از رسیدن مرگش تقصیر کند و منْ قصّر فى ايّامِ املِهِ قبْل حُضُورِ اجلِهِ
محصول کارش خسارت است، فقدْ خسِر عملُهُ،
و مرگش برای او زیان دارد. و ضرّهُ اجلُهُ.
آگاه باشیدکه الا
به وقت خوشی چنان عمل کنید که وقت ترس عمل می‌کنید. فاعْملُوا فِى الرّغْبةِ كما تعْملُون فِى الرّهْبةِ.
بدانید که مانند بهشت که خواهانش خواب باشد ندیدم، الا و اِنِّى لمْ ار كالْجنّةِ نام طالِبُها،
و همچون عذاب که گریزانِ از آن در غفلت باشد سراغ ندارم. و لا كالنّارِ نام هارِبُها.
هشیار باشید کسی که حق سودش ندهد باطل او را ضرر زند، الا و اِنّهُ منْ لاينْفعْهُ الْحقُّ يضْرُرْهُ الْباطِلُ،
و آن را که هدایت مستقیم ننماید گمراهی او را به هلاکت کشاند. و منْ لمْ يسْتقِمْ بِهِ الْهُدى يجُرّ بِهِ الضّلالُ اِلى الرّدى.
بدانید الا و
شما به کوچ از دنیا امر شده، اِنّكُمْ قدْ اُمِرْتُمْ بِالظّعْنِ،
و بر تهیه توشه دلالت شدهاید. و دُلِلْتُمْ على الزّادِ.
ترسناک ترین مساله
ترسناکترین چیزی که از آن بر شما می‌ترسم و اِنّ اخْوف ما اخافُ عليْكُمُ
پیروی هوا اتِّباعُ الْهوى
و آرزوی دراز است. و طُولُ الاْملِ.
پس ف
در این دنیا از دنیا توشـه ای برگیرید که در آخـرت خود را از عـذاب محافظت کنیـد. تزوّدُوا فِى الدُّنْيا مِن الدُّنْيا ما تحْرُزُون بِهِ انْفُسكُمْ غداً.
می گویم: اقُولُ:
اگر سخنی باشد که مردم را به زهد در دنیا و عمل مربوط به آخرت وادار کند همین سخن است. اِنّهُ لوْ كان كلامٌ يأْخُذُ بِالاْعْناقِ اِلى الزُّهْدِ فِى الدُّنْيا، و يضْطرُّ اِلى عملِ الاْخِرةِ لكان هذا الْكلام.
و همین بس که این کلام دل را از وابستگی به آرزوها قطع کند، و كفى بِهِ قاطِعاً لِعلائِقِ الاْمالِ،
و نور موعظه و قدرت بازداشتن انسان از گناه را در دل برافروزد. و قادِحاً زِناد الاْتِّعاظِ والاْزْدِجارِ.
عجیب ترین جملات خطبه
و عجیبترین جملات این خطبه این است که می فرماید: و مِنْ اعْجبِهِ قوْلُهُ عليْهِ السّلامُ:
«امروز روز تمرین، «الا و اِنّ الْيوْم المِضْمارُ،
و فردا روز مسابقه، و غداً السِّباقُ،
و مزدِ برنده بهشت، والسّبْقةُ الْجنّةُ،
و عاقبت بازنده آتش است.» والْغايةُ النّارُ»
دلایل :
زیرا در این سخن فاِنّ فيهِ
با وجود عظمت لفظ مع فخامةِ اللّفْظِ،
و بزرگی معنا وعِظمِ قدْرِ الْمعْنى،
و تمثیل درست، و صادِقِ التّمْثيلِ،
و تشبیه واقعی، و واقِعِ التّشْبيهِ
سرّی شگفت سِراًّ عجيباً
و معنایی لطیف نهفته، و معنىً لطيفاً
و آن قول حضرت است که می‌فرماید: و هُو قوْلُهُ عليْهِ السّلامُ:
که چون معنی سبقه و غایت مخالف هم است از آن حقیقتِ قیامتی به دو لفظ مختلف «سبقه ـ غایت» تعبیر فرموده لاِخْتِلافِ الْمعْنييْنِ، و لمْ يقُلِ «السّبْقةُ النّارُ» كما قال: «السّبْقةُ الْجنّةُ»
فخالف بيْن اللّفْظيْنِ،«والسّبقةُ الْجنّةُ، والغایةُ النّار» «والسّبْقةُ الْجنّةُ، والْغايةُ النّارُ»
زیرا مسابقه در کاری محبوب و هدفی مطلوب است لاِنّ الاْسْتِباق اِنّما يكُونُ اِلى امْر محْبُوب، و غرض مطْلُوب،
و این صفت بهشت است، نه دوزخ و هذِهِ صِفةُ الْجنّةِ، و ليْس هذا الْمعْنى موْجُوداً فِى النّارِ،
که به خدا از آن پناه می‌بریم، نعُوذُ بِاللّهِ مِنْها،
و شایسته نبود بگوید: «والسّبقةُ النارُ»، فلمْ يجُزْ انْ يقُول: والسّبْقةُ النّارُ،
بدینخاطر فرمود: بلْ قال:
«الغایةُ النار»، «والْغايةُ النّارُ»،
چه اینکه ممکن است پایان یک راه کسی را خوش نیاید، لاِنّ الْغاية قدْ ينْتهى اِليْها منْ لا يسُرُّهُ الاْنْتِهاءُ اِليْها
و ممکن است خوش آید، و منْ يسُرُّهُ ذلِك،
بنابراین
صحیح این است که برای هر دو صورت با کلمه غایت تعبیر شود. فصلح انْ يُعبّر بِها عنِ الاْمْريْنِ معاً،
غایت در این زمینه مانند مصیر و مآل است، فهِى فى هذا الْموْضِعِ كالْمصيرِ والْمآلِ،
چنانکه حق فرموده: قُلْ تمتّعُوا فاِنّ مصیرکُمْ اِلی النّارِ، قال اللّهُ تعالى: «قُلْ تمتّعُوا فاِنّ مصيركُمْ اِلى النّارِ».
که صحیح نیست در اینجا به جای «مصیر» کلمه «سبقه» آید. و لايجُوزُ فى هذا الْموْضِعِ
انْ يُقال: فاِنّ سبْقتكُمْ (بِسُكُونِ الْباءِ) اِلى النّارِ. فتأمّلْ ذلِك، بعيدٌ لطيفٌ
در این سخن اندیشه کن :
که نهانی شگفت و ژرفایی عمیق و لطیف دارد، فباطِنُهُ عجيبٌ، و غوْرُهُ،
و بیشتر سخنان حضرت چنین است. و كذلِك اكْثرُ كلامِهِ عليْهِ السّلامُ.
در برخی از نسخهها«سُبقه» به ضمّ سین وارد شده. و فى بعْضِ النُّسخِ: و قدْ جاء فى رواية
اُخْرى: «والسُّبْقةُ الْجنّةُ» بِضمِّ السِّينِ.
و سُبقه به ضمّ سین نزد عرب مال یا متاعی است که به برنده مسابقه جایزه می‌دهند. والسُّبْقةُ عِنْدهُمُ اسْمٌ لِما يُجْعلُ لِلسابِقِ اِذا سبق مِنْ مال اوْ عرض.
و معنی سبقه به فتح و ضم به هم نزدیک است، والْمعْنيانِ مُتقارِبانِ،
زیرا سبقه به ضم سین جزاء عمل ناپسند نیست لاِنّ ذلِك لايكُونُ جزاءً على فِعْلِ الاْمْرِ الْمذْمُومِ،
بلکه پاداش کار خوب است . و اِنّما يكُونُ جزاءً على فِعْلِ الاْمْرِ الْمحْمُودِ.-
******
